Współuzależnienie utrudnia tworzenie zdrowych więzi. Zaburza naturalną równowagę w relacjach, prowadząc do chronicznego podporządkowania się i braku przestrzeni na własne potrzeby. Na czym polega leczenie tego stanu i od czego zacząć zmianę?

W artykule wyjaśniamy, na czym polega leczenie współuzależnienia, dlaczego warto je podjąć i jakie są konsekwencje jego bagatelizowania. Podpowiadamy, gdzie szukać pomocy i jak wygląda proces terapii. Na kluczowe pytania dotyczące tego, czy można wyjść ze współuzależnienia, pozostając w relacji z osobą uzależnioną, oraz jak uniknąć powrotu do podobnych schematów w przyszłości, odpowiada Aleksandra Witkowska – magister psychologii, doktorantka oraz specjalistka uzależnień.

Dlaczego warto leczyć współuzależnienie?

Choć współuzależnienie bywa mylone z empatią, lojalnością czy poświęceniem, w rzeczywistości opiera się na niezdrowej dynamice, w której potrzeby innych są systematycznie stawiane ponad własnymi. Takie funkcjonowanie jest wynikiem głęboko zakorzenionych wzorców, często sięgających dzieciństwa, które z czasem przeradzają się w schematy szkodliwe zarówno dla osoby współuzależnionej, jak i jej otoczenia.

Leczenie współuzależnienia jest ważne, ponieważ umożliwia przerwanie tego cyklu i przywrócenie równowagi psychicznej oraz emocjonalnej. Zatrzymanie się, rozpoznanie własnych wzorców i rozpoczęcie pracy nad nimi to akt odpowiedzialności wobec siebie i swoich najbliższych. Terapia pozwala odzyskać sprawczość i tożsamość oraz budować zdrowsze, bardziej partnerskie relacje.

Do czego może prowadzić bagatelizowanie współuzależnienia?

Współuzależnienie często podtrzymuje destrukcyjną dynamikę relacji. Mechanizmy współuzależnienia utrwalają szkodliwe zachowania osoby uzależnionej i blokują proces zdrowienia dwóch osób.

Najważniejsze konsekwencje trwania w tym mechanizmie dla osoby współuzależnione,  to m. in.:

  • utrata tożsamości i granic osobistych – życie podporządkowane innej osobie prowadzi do rozmycia „ja”, braku kontaktu z własnymi potrzebami i emocjami,
  • pogorszenie zdrowia psychicznego – przewlekły stres, napięcie, bezsilność mogą prowadzić do depresji, zaburzeń lękowych, bezsenności czy chorób somatycznych,
  • zaburzone poczucie własnej wartości – stale potwierdzane przez zewnętrzne uznanie i „bycie potrzebnym”, co utrudnia niezależność i samostanowienie,
  • izolacja społeczna – wycofanie się z relacji towarzyskich, wstydu lub chęci ochrony tajemnicy rodziny,
  • zahamowanie lub rezygnacja z rozwoju osobistego – rezygnacja z aspiracji, pasji, potrzeb i planów życiowych na rzecz funkcjonowania w trybie „ratownika”.

Skutki współuzależnienia jednego z partnerów dla dzieci i systemu rodzinnego:

  • przenoszenie wzorców reagowania na kolejne pokolenia – dzieci uczą się, że miłość oznacza poświęcenie, a granice są niepotrzebne lub nieważne,
  • zaburzenia emocjonalne u dzieci – życie w napięciu, braku przewidywalności i chaosie prowadzi do problemów z regulacją emocji,
  • podwyższone ryzyko uzależnień w dorosłości – dzieci DDA (Dorosłe Dzieci Alkoholików) lub dzieci osób współuzależnionych są bardziej narażone na nałogi i współzależne relacje,
  • brak bezpiecznego modelu bliskości – dzieci nie uczą się, jak wygląda zdrowy, oparty na wzajemności związek, co skutkuje trudnościami w dorosłym życiu,
  • normalizacja przemocy lub zaniedbania – brak reakcji na destrukcyjne zachowania w domu sprawia, że są one traktowane jako „normalne”, wskutek czego wywołują cierpienie.

Gdzie znaleźć pomoc dla osób współuzależnionych?

Osoby współuzależnione często przez długi czas funkcjonują w trybie nadmiernej odpowiedzialności i kontroli, stopniowo tracąc kontakt z własnymi potrzebami emocjonalnymi i tożsamością. Pomoc polega przede wszystkim na regularnym uczestnictwie w psychoterapii, która umożliwia odzyskiwanie autonomii, wzmocnienie granic psychologicznych oraz korektę utrwalonych, dysfunkcyjnych schematów relacyjnych.

Wsparcie terapeutyczne dla osób współuzależnionych dostępne jest zarówno w formie stacjonarnej, jak i online. Coraz więcej osób korzysta z terapii zdalnej. Równie skutecznej, a przy tym bardziej elastycznej i dostępnej niezależnie od miejsca zamieszkania.

W Hedion oferujemy profesjonalną terapię online, prowadzoną przez wykwalifikowanych psychoterapeutów specjalizujących się w pracy z osobami współuzależnionymi.

Na czym polega terapia współuzależnienia?

Specjalistka uzależnień Aleksandra Witkowska: Terapia współuzależnienia polega na stopniowym odzyskiwaniu kontroli i autonomii oraz uczeniu się nowych sposobów funkcjonowania, nawet w relacji z osobą uzależnioną. Obejmuje rozpoznawanie własnych mechanizmów radzenia sobie z emocjami i trudnymi sytuacjami, uświadomienie sobie możliwości zmian we własnym zakresie, niezależnie od zachowań drugiej osoby, naukę rozpoznawania i stawiania granic, wspieranie rozwoju niezależności, pracę nad poczuciem własnej wartości oraz złością, smutkiem czy frustracją. 

Celem terapii nie zawsze jest rozstanie. Oznacza to, że w jednych przypadkach pomaga ona funkcjonować w relacji w zdrowszy sposób, a w innych daje siłę do jej zakończenia.

Czy można leczyć się ze współuzależnienia, pozostając w związku z osobą uzależnioną?

Specjalistka uzależnień Aleksandra Witkowska: Tak, można leczyć się ze współuzależnienia, pozostając w związku z osobą uzależnioną, choć nie zawsze jest to łatwe. Terapia współuzależnienia nie polega na zmianie partnera ani zmuszaniu go do leczenia, lecz na wzmacnianiu własnej tożsamości, swoich granic i autonomii, niezależnie od tego, jak zachowuje się druga osoba. Zmiana w obrębie własnych zachowań lub przekonań ułatwia podjęcie decyzji odnośnie kontynuowania związku lub małżeństwa z osobą uzależnioną.

Czy można całkowicie wyleczyć się ze współuzależnienia?

Specjalistka uzależnień Aleksandra Witkowska: Współuzależnienie nie jest chorobą, w związku z możemy mówić raczej o zmianie sposobu myślenia, czucia i działania, odzyskiwaniu siebie i budowaniu dojrzałych relacji, zamiast mówieniu o wyleczeniu. Możliwe jest zatem trwałe wyjście z roli osoby współuzależnionej. 

Zmiana ta jest procesem, który pozwala osobie współuzależnionej rozpoznać charakterystyczne schematy i mechanizmy (np. nadkontrola, ratowanie, zaprzeczanie rzeczywistości), przestać brać odpowiedzialność za życie innych, nauczyć się dbać o siebie, budować zdrowe granice i komunikować potrzeby, żyć w zgodzie z własnymi wartościami, niezależnie od tego, co robią inni. 

Podobnie jak w przypadku uzależnień, DDA lub DDD, pewne reakcje i wzorce mogą powracać do poprzednich form w trudnych sytuacjach: przy nowym związku, konflikcie, czy w konfrontacji z czyjąś bezradnością lub manipulacją. Terapia ułatwia rozpoznawanie wczesnych sygnałów, mogące świadczyć o nawrocie i uczy radzić sobie z nimi, aby nie ponawiać poprzednich schematów w nowych relacjach.

Jak nie wpaść ponownie w podobną relację w przyszłości?

Specjalistka uzależnień Aleksandra Witkowska: „Nie wpaść ponownie w podobną relację” oznacza nauczyć się rozpoznawać sygnały ostrzegawcze, rozumieć swoje własne mechanizmy i reagować na nie świadomie, zanim powtórzy się dawny schemat. Warto zacząć od uważnego przyjrzenia się sobie. Pomaga w tym zadanie sobie następujących pytań:

  • Co Cię przyciąga w ludziach? Czy to potrzeba opieki, zagubienie lub może konkretne zachowanie?
  • Jakie role przyjmujesz w relacjach? Ratownika? Matki? Ojca?
  • Czy boisz się samotności bardziej, niż niezdrowej relacji?

Zrozumienie siebie pozwala rozpoznać, kiedy znów ciągnie Cię do kogoś, kto emocjonalnie nie jest dostępny lub stabilny lub wymaga ratowania.

Skontaktuj się z nami – Wiemy, jak pomóc.