Spis treści:
John Bowlby, twórca teorii przywiązania, podkreślał, że sposób, w jaki została doświadczona bliskość w dzieciństwie, tworzy fundamenty dorosłych relacji. Dlatego powtarzające się schematy w związkach rzadko są dziełem przypadku. Jak zrozumieć ich źródła i pracować z nimi podczas terapii online?
Ten artykuł przybliża pojęcie stylów przywiązania oraz wyjaśnia, jakie wzorce występują najczęściej. Pokazujemy, w jaki sposób mogą one przejawiać się w codziennym funkcjonowaniu i relacjach partnerskich. W drugiej części psycholog odpowiada na pytania, które najczęściej nurtują osoby zmagające się z powtarzającymi się trudnościami w relacjach oraz zastanawiające się nad możliwością zmiany swojego stylu przywiązania.
Czym są style przywiązania?
Styl przywiązania to utrwalony sposób reagowania na bliskość i zależność w relacjach, zakorzeniony we wczesnych doświadczeniach. Kształtuje się on w odpowiedzi na sposób, w jaki opiekun reagował na potrzeby emocjonalne dziecka, m.in. czy był dostępny, przewidywalny i dawał poczucie bezpieczeństwa.
Te pierwsze doświadczenia tworzą wewnętrzny model relacji, który wpływa na to, jak w dorosłości przeżywana jest intymność, jak reaguje się na separację, konflikt czy zagrożenie utraty więzi.
W związkach romantycznych styl przywiązania działa jak automatyczny system reakcji: określa poziom zaufania, sposób poszukiwania wsparcia, tolerancję na bliskość i zdolność do regulowania emocji w relacji.
Klasyfikacja stylów przywiązania
Mary Ainsworth, rozwijając teorię przywiązania Bowlby’ego, wyróżniła trzy podstawowe style przywiązania:
- Bezpieczny styl przywiązania – powstaje, gdy opiekun reaguje na dziecko przewidywalnie, adekwatnie i z wrażliwością. W dorosłości skutkuje to poczuciem, że bliskość jest bezpieczna, a partner godny zaufania. Taka osoba potrafi regulować emocje i budować stabilne, wspierające relacje.
- Unikający styl przywiązania – kształtuje się, gdy opiekun jest chłodny, niedostępny emocjonalnie lub reaguje na potrzeby dziecka z dystansem. W dorosłych związkach manifestuje się to unikaniem zależności, większym dystansem i trudnością w dopuszczaniu partnera do swoich uczuć.
- Lękowo-ambiwalentny styl przywiązania – wywodzi się z relacji, w której opiekun jest nieprzewidywalny: raz dostępny i czuły, a innym razem wycofany lub niespójny. Dorosła osoba może wtedy odczuwać silną potrzebę bliskości połączoną z lękiem przed odrzuceniem, nadmierną czujnością i trudnością w utrzymaniu stabilności emocjonalnej w relacji.
Zrozumienie stylu przywiązania stanowi klucz do zmiany utrwalonych wzorców reagowania oraz budowania bardziej stabilnych więzi.
Jak styl przywiązania wpływa na jakość relacji?
Osoby o stylu bezpiecznym wnoszą do relacji elastyczność emocjonalną, umiejętność otwartego komunikowania potrzeb oraz gotowość do naprawiania konfliktów. Taki sposób funkcjonowania sprzyja większej intymności, namiętności, zaangażowaniu i ogólnej satysfakcji ze związku, a tym samym wzmacnia jego stabilność i naturalny rozwój.
Wzorce pozabezpieczne natomiast mogą prowadzić do powtarzalnych trudności, m.in. wspomnianego już unikania zaangażowania, nadmiernej zależności, trudności w regulacji emocji czy błędnego interpretowania sygnałów partnera. Z czasem prowadzi to do osłabienia poczucia bezpieczeństwa w relacji, narastających napięć, a nierzadko również jej rozpadu.
Co ważne, te cykle mają tendencję do odtwarzania się w kolejnych związkach, dopóki nie zostaną rozpoznane i przepracowane.
Czy osoby wychowane w niestabilnych warunkach rodzinnych mają mniejsze szanse na tworzenie trwałych relacji?
Psycholog Patrycja Grzesikiewicz: Osoby wychowane w niestabilnych warunkach rodzinnych mogą doświadczać większych trudności w tworzeniu trwałych relacji, jednak nie oznacza to, że ich szanse są jednoznacznie mniejsze. Z perspektywy teorii przywiązania kluczowe znaczenie mają wczesne więzi, które kształtują się w relacji z opiekunami i stanowią podstawę późniejszego funkcjonowania w bliskich związkach.
Jak wskazują badania, wzorce relacyjne wypracowane w dzieciństwie są często odtwarzane w dorosłości, a partner lub partnerka staje się nowym obiektem przywiązania. Wychowywanie się w warunkach niestabilności emocjonalnej, braku przewidywalności lub ograniczonej dostępności opiekunów sprzyja kształtowaniu pozabezpiecznych stylów przywiązania, które w dorosłości mogą utrudniać budowanie bliskich i trwałych relacji.
Szczególnie widoczne jest to u osób reprezentujących styl unikający. Badania pokazują, że osoby te częściej oceniają swoje związki jako mało satysfakcjonujące, odczuwają lęk przed intymnością oraz charakteryzują się obniżonym poziomem zaufania wobec partnera (Müller, 2013). W konsekwencji mają tendencję do utrzymywania emocjonalnego dystansu, ograniczania zaangażowania oraz unikania głębokiej zależności w relacjach, co może wpływać na ich trwałość (Kazanowski, 2010).
Jednocześnie należy podkreślić, że niestabilne warunki rodzinne nie determinują w sposób nieodwracalny przyszłych relacji. Styl przywiązania, choć względnie trwały, może ulegać modyfikacjom pod wpływem późniejszych doświadczeń, takich jak korektywne relacje partnerskie, wsparcie społeczne czy psychoterapia. Oznacza to, że osoby wychowane w trudnych warunkach mogą z czasem rozwijać zdolność do tworzenia stabilnych i satysfakcjonujących związków, zwłaszcza jeśli mają możliwość doświadczenia bezpiecznej, przewidywalnej relacji w dorosłym życiu.
Czy częste zmiany partnerów mogą utrwalać pozabezpieczne style przywiązania?
Psycholog Patrycja Grzesikiewicz: Z perspektywy teorii przywiązania kluczowe znaczenie ma nie sama liczba relacji, lecz ich jakość, trwałość oraz sposób przeżywania bliskości, separacji i strat. Niemniej jednak powtarzające się, krótkotrwałe relacje mogą ograniczać możliwość budowania stabilnego doświadczenia bezpieczeństwa emocjonalnego, które jest podstawą kształtowania i wzmacniania bezpiecznego stylu przywiązania.
Warto także zauważyć, że częste zmiany partnerów mogą być zarówno przyczyną, jak i konsekwencją pozabezpiecznego stylu przywiązania.
Jak terapia online pomaga w pracy nad stylem przywiązania?
Psycholog Patrycja Grzesikiewicz: Terapia online może być skutecznym i wartościowym narzędziem w pracy nad stylem przywiązania, ponieważ opiera się na relacji terapeutycznej, która stanowi kluczowy czynnik zmiany w obszarze przywiązania. To właśnie w bezpiecznej, przewidywalnej i emocjonalnie dostępnej relacji z terapeutą możliwe jest stopniowe modyfikowanie nieadaptacyjnych wzorców regulacji bliskości, zaufania i autonomii, niezależnie od formy kontaktu.
Terapia online pozwala na wyraźne obserwowanie i omawianie wzorców przywiązaniowych „tu i teraz”, np. reakcji na przerwy w sesjach, spóźnienia, zmiany terminów czy trudności techniczne. Sposób, w jaki pacjent interpretuje te sytuacje i reguluje związane z nimi emocje, często odzwierciedla jego dominujący styl przywiązania i staje się cennym materiałem terapeutycznym. Dzięki temu możliwe jest nie tylko omawianie relacji z przeszłości, ale także doświadczanie korektywnej relacji w czasie rzeczywistym.
Czy styl przywiązania może się zmienić w dorosłości bez uczęszczania na terapię?
Psycholog Patrycja Grzesikiewicz: Tak, styl przywiązania może zmieniać się w dorosłości również bez uczęszczania na psychoterapię. Literatura pokazuje, że zmiany stylów przywiązania w dorosłości zachodzą głównie pod wpływem powtarzalnych doświadczeń relacyjnych, takich jak długotrwałe związki, relacje oparte na chronicznym stresie, strata, zdrada, przeciążenie rolami czy brak dostępnego wsparcia emocjonalnego.
W takich warunkach nawet osoby pierwotnie bezpieczne mogą stopniowo przesuwać się w kierunku bardziej niepewnych strategii przywiązaniowych. Dane z literatury również wskazują na to, że wiek sam w sobie nie „poprawia” bezpieczeństwa przywiązania. Wręcz przeciwnie, część badań sugeruje, że w średniej dorosłości może dochodzić do spadku reprezentacji bezpiecznego stylu przywiązania oraz wzrostu tendencji unikowych lub innych niepewnych strategii.
Zmiany te można interpretować w świetle teorii rozwoju psychospołecznego Eriksona oraz teorii zadań rozwojowych Havighursta. W okresie wczesnej dorosłości (23-34 lata) centralnym zadaniem rozwojowym jest budowanie bliskich relacji i intymności, co sprzyja aktywizacji oraz utrwalaniu bezpiecznych wzorców przywiązania opartych na zaufaniu i poczuciu sprawstwa. Natomiast w średniej dorosłości (35-60 lat) priorytety często przesuwają się w kierunku generatywności, odpowiedzialności zawodowej i społecznej, co może prowadzić do ograniczenia inwestycji emocjonalnej w relacje bliskie oraz do częstszego korzystania ze strategii dystansujących. W tym sensie obserwowany spadek bezpiecznego stylu przywiązania nie musi oznaczać regresu, lecz adaptację do zmieniających się ról i wymagań życiowych (Grzesikiewicz, 2024).
Współczesne badania nad przywiązaniem coraz wyraźniej odchodzą od traktowania stylów przywiązania jako struktur całkowicie stabilnych, podkreślając ich plastyczność w cyklu życia, szczególnie w odpowiedzi na istotne wydarzenia psychospołeczne.
Psychoterapia nie jest więc jedyną drogą zmiany stylu przywiązania, ale pozostaje jednym z najbardziej uporządkowanych i bezpiecznych kontekstów umożliwiających jego modyfikację, szczególnie w kierunku większego bezpieczeństwa.
Czy jedna osoba może przejawiać więcej niż jeden styl przywiązania?
Psycholog Patrycja Grzesikiewicz: Współczesne ujęcia teorii przywiązania zakładają, że style przywiązania nie mają charakteru sztywnych, wzajemnie wykluczających się kategorii, lecz są względnie trwałymi, ale zmiennymi w nasileniu strategiami regulacji bliskości, bezpieczeństwa i emocji.
Oznacza to, że u jednej osoby mogą współwystępować cechy charakterystyczne dla różnych stylów przywiązania, a ich aktywacja może zależeć od kontekstu relacyjnego, poziomu stresu czy rodzaju relacji. Osoba może jednocześnie odczuwać silną potrzebę bliskości i wsparcia, charakterystyczną dla komponentu lękowego, a równocześnie uruchamiać tendencje unikowe w sytuacjach nadmiernego napięcia emocjonalnego czy obawy przed zranieniem.
Z tego powodu w interpretacji stylów przywiązania ważniejsze od przypisania jednej etykiety jest rozumienie, jakie strategie regulacji relacji są dominujące, w jakich sytuacjach się pojawiają oraz jak wpływają na funkcjonowanie emocjonalne i relacyjne danej osoby. Do oceny tego może posłużyć np. Kwestionariusz Stylów Przywiązaniowych (KSP) autorstwa Mieczysława Plopy (2008).
Chcesz lepiej zrozumieć swój styl przywiązania i to, jak wpływa on na Twoje relacje? Zadzwoń do Hedion i skonsultuj się z naszym specjalistą.
Skontaktuj się z nami: +48 571 260 590 lub pomoc@hedion.pl
Żródła:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10047625
https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/8c6d0fcf-f408-478e-8afb-2e3101de8181/content
