Hazard może przybierać wiele form: od ruletki i pokera, przez zakłady sportowe, po (popularne dziś) gry na automatach. Dla wielu osób to przede wszystkim sposób na relaks i oderwanie się od codzienności. Jednak granica między pasją a uzależnieniem bywa cienka. Jak ją rozpoznać?

W artykule omawiamy, czym jest hazard i jakie są jego najpopularniejsze formy, wyjaśniamy różnice między pasją do grania a uzależnieniem oraz przedstawiamy kryteria diagnostyczne według ICD-11. Zwracamy uwagę na pierwsze, często bagatelizowane sygnały ostrzegawcze i podpowiadamy, kiedy warto zgłosić się po pomoc do specjalisty.

Czym jest hazard?

Hazard to specyficzna forma aktywności opierająca się na uczestnictwie w grach o charakterze losowym, w których rezultat zależy głównie od przypadku, a nie od kompetencji uczestnika. Czynności te zwykle wiążą się z angażowaniem środków finansowych lub innych wartości materialnych, a ich celem jest osiągnięcie zysku materialnego lub emocjonalnego (np. dreszczu emocji, podniecenia).

Najogólniej hazard dzieli się na:

  • legalny – objęty regulacjami państwowymi, prowadzony przez podmioty z licencją/koncesją,
  • nielegalny – bez odpowiednich zezwoleń, nierzadko powiązany z przestępczością czy lichwą.

Choć hazard może mieścić się w granicach aktywności rekreacyjnej, jego powtarzalna, impulsywna i trudna do kontrolowania forma stanowi istotny czynnik ryzyka rozwoju zaburzeń nałogowych.

Najpopularniejsze formy hazardu

Hazard w Polsce przyjmuje niejednolite formy, różniące się stopniem dostępności, charakterem ryzyka oraz profilem uczestników. Mogą to być m.in.:

  • gry liczbowe i loterie, zdrapki – ich powszechna dostępność i legalny status wpływają na ich szeroki zasięg,
  • zakłady bukmacherskie– obejmują zakłady na wydarzenia sportowe, e-sporty i sporty wirtualne,
  • automaty do gier (sloty) – szczególnie popularne w kasynach, oferujących zarówno klasyczne maszyny, jak i rozbudowane sloty wideo,
  • gry stołowe (ruletka, blackjack, poker) – popularne zarówno w kasynach naziemnych, jak i internetowych,
  • konkursy SMS-owe – mimo spadku popularności, nadal uczestniczy w nich część graczy.

Główne różnice między „pasją grania” a uzależnieniem

Hazard, w swojej pierwotnej funkcji, stanowi formę rozrywki mającą dostarczać różnych emocji, napięcia i chwilowego oderwania od codzienności.

Różnica między pasją grania a uzależnieniem leży przede wszystkim w sposobie, w jaki osoba angażuje się psychicznie i behawioralnie. U osób grających rekreacyjnie, motywacją do uczestnictwa w grach hazardowych jest najczęściej chęć zabawy, doświadczenia ekscytacji czy też okazjonalna próba zdobycia wygranej. W przypadku uzależnienia gra przestaje być wyborem, a staje się przymusem. Czynność hazardowa zaczyna pełnić funkcję regulacyjną. Służy rozładowaniu napięcia, ucieczce od problemów, złagodzeniu lęku czy pustki. Człowiek doświadcza utraty kontroli nad graniem, a mimo negatywnych konsekwencji nadal podejmuje ryzykowne działania.

Uzależnienie od hazardu w ICD-11

W klasyfikacji ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia zaburzenie związane z uprawianiem hazardu (patologiczny hazard – 6C50) zostało ujęte w kategorii: „Zaburzenia psychiczne, behawioralne lub neurorozwojowe”.

Diagnoza zaburzenia hazardowego opiera się na występowaniu następujących cech:

  • utrata kontroli nad hazardem – trudności w rozpoczęciu, ograniczaniu, zakończeniu lub kontroli częstotliwości i czasu trwania aktywności hazardowych,
  • rosnące priorytetyzowanie hazardu – hazard stopniowo staje się ważniejszy niż inne aktywności, zobowiązania i zainteresowania życiowe,
  • kontynuowanie gry mimo negatywnych konsekwencji – osoba nadal angażuje się w hazard pomimo poważnych strat finansowych, konfliktów rodzinnych czy pogorszenia stanu zdrowia.

Zaburzenie to diagnozuje się, gdy wzorzec zachowań hazardowych:

  • powoduje istotne upośledzenie funkcjonowania w sferze osobistej, rodzinnej, społecznej, edukacyjnej lub zawodowej,
  • nie wynika bezpośrednio z innych zaburzeń psychicznych (np. epizodu maniakalnego) ani działania substancji psychoaktywnych czy leków.

Jak rozpoznać pierwsze objawy uzależnienia od hazardu?

Choć zgodnie z kryteriami ICD-11, aby mówić o zaburzeniu hazardowym, wzorzec destrukcyjnych zachowań, którego skutki utrzymują się przez co najmniej 12 miesięcy, co nie oznacza, że wcześniejsze sygnały można bagatelizować.

Jeśli gra zaczyna wpływać negatywnie na sytuację finansową, relacje społeczne, codzienne obowiązki lub stan psychiczny, warto uważnie się temu przyjrzeć. Wczesne rozpoznanie utraty kontroli nad graniem może zapobiec rozwojowi pełnoobjawowego uzależnienia i ograniczyć długofalowe konsekwencje.

Warto zauważyć, że pierwsze objawy rozwijającego się uzależnienia od hazardu mogą być też znacznie bardziej subtelne. Może to być m.in. narastające myślenie o grze, trudność w odłożeniu decyzji o kolejnym zakładzie, emocjonalne pobudzenie przed grą i spadek nastroju po jej zakończeniu. Wczesnym sygnałem bywa także przesuwanie granic dotyczących grania, zwiększanie inwestowanych stawek czy granie w ukryciu przed bliskimi.

Patologiczny hazard. Kiedy zgłosić się do specjalisty?

W przypadku uzależnienia od hazardu obowiązuje ta sama zasada, jak przy innych zaburzeniach nałogowych: im wcześniej zostanie podjęta interwencja, tym większa szansa na ograniczenie szkód i skuteczne leczenie. Nie warto czekać, aż sytuacja stanie się skrajnie trudna. Już pierwsze sygnały utraty kontroli nad graniem powinny być traktowane jako powód do rozmowy ze specjalistą.

Należy pamiętać, że patologiczny hazard nie dotyczy wyłącznie osób grających intensywnie i codziennie. Równie groźne mogą być okresy kompulsywnego grania przeplatane pozornym „odpoczynkiem”.

W HEDION zapewniamy profesjonalne wsparcie osobom zmagającym się z uzależnieniem od hazardu. Pomagamy odzyskać kontrolę i przywrócić równowagę w życiu osobistym i społecznym. Zadzwoń lub napisz.

+48 571 260 590 lub pomoc@hedion.pl